Όπως σε όλες τις τέχνες, τα μπονσάι συνήθως υπακούν σε ένα αριθμό συμβάσεων, οδηγιών ή κανόνων. Οι “κανόνες” προφανώς είναι η χειρότερη λέξη με την οποία μπορούμε να περιγράψουμε τη δράση των καλλιτεχνών για τη δημιουργία μπονσάϊ, αλλά είναι η λέξη που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι άνθρωποι. Αυτοί οι κανόνες δεν είναι ούτε αναγκαίοι, ούτε χρησιμοποιούνται σε κάθε περίσταση, αλλά αποτελούν εξαιρετικές οδηγίες για τη δημιουργία όμορφων μπονσάι και είναι μεγάλης σημασίας για τα άτομα που μαθαίνουν να δημιουργούν και να διατηρούν μπονσάϊ. Κατά κάποιον τρόπο, απλοποιούν αυτό που θα ήταν μια απαιτητική σειρά αποφάσεων.
Αυτοί οι κανόνες προέρχονται κυρίως από την ιαπωνική κουλτούρα των μπονσάϊ, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί τους τελευταίους αιώνες. Πρόκειται για μία ανάλυση του τι είναι σωστό και τι όχι στη δημιουργία του μπονσάι. Σχεδόν οποιοσδήποτε μπορεί να διαμορφώσει ένα αξιόλογο μπονσάϊ, ακολουθώντας αυτούς τους κανόνες, ακόμα και αν δεν έχει έμφυτο ταλέντο στη διαμόρφωση φυτών. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να θυμόμαστε ότι ένα καλό μπονσάι είναι αποτέλεσμα ταλέντου στο χειρισμό, εμπειρίας, έμπνευσης και πολλής δουλειάς, φυσικά πάντα σε γενική συμφωνία με τους κανόνες του μπονσάϊ.
Da Vinci
Κανόνες για τον κορμό και το Nebari (επιφανειακές ρίζες)
1. Το ύψος πρέπει να είναι περίπου έξι φορές η διάμετρος του κορμού.
2. Ο κορμός πρέπει να γέρνει ελαφρώς προς το θεατή.
3. Ο κορμός πρέπει να δείχνει στη βάση του ότι είναι καλά αγκυστρομένος στο χώμα για να εντυπωσιάζει οπτικά το θεατή.
4. Οι ρίζες πρέπει να εκτείνονται ακτινοειδώς από την βάση του κορμού.
5. Δεν πρέπει να υπάρχουν ελεύθερες ρίζες που να πετάγονται προς το θεατή.
6. Η κορυφή πρέπει να γέρνει προς το θεατή.
7. Ο κορμός πρέπει να μειώνεται καθώς ανεβαίνει προς τα πάνω (κωνικότητα). Δεν πρέπει να δημιουργείτε ''αντίστροφη κωνικότητα''.
8. Τα κλαδιά θα πρέπει να είναι το ένα ομοιόμορφα με το υπόλοιπο δέντρο το ίδιο και οι βλαστοί, προσέχοντας να μην κρύβουμε τον κορμό του δέντρου.
9. Οι καμπύλες στον κορμό δεν πρέπει να έχουν υπερβολικά καμπυλωτό σχήμα και να μην τοποθετούμε την καμπύλη του δεντρού προς τον θεατή .
10. Η κορυφή πρέπει να ακολουθεί τη «ροή» του δέντρου, σύμφωνα με την κατεύθυνση που δίνεται από τη βάση.
11. Ο κορμός δεν πρέπει να δημιουργεί μία καμπύλη σχήματος 'C', γιατί δεν είναι ωραίο αισθητικά.
12. Για τις φόρμες Chokkan και Moyogi η κορυφή του δέντρου πρέπει να είναι βρίσκετε στην ίδια κάθετο με τη βάση του δέντρου.
13. Συχνά, οι πολλές καμπύλες 'S' μπορεί να γίνουν κουραστικές.
14. Κατά το ύψος του δέντρου, οι καμπύλες του κορμού του πρέπει να είναι πιο κοντά η μία στην άλλη, σε σχέση πάντα και με τη θέση των κλαδιών.
15. Το δέντρο πρέπει να έχει μόνο μία κορυφή.
16. Ο διπλός ή τριλπός κορμός δέντρων πρέπει να χωρίζονται στη βάση και όχι ψηλότερα.
Διακλάδωση
1. Δεν πρέπει να διασταυρώνονται τα κλαδιά, ούτε τα κλαδιά να διασταυρώνουν τον κορμό.
2. Ο θεατής δεν πρέπει να βλέπει κατάματα την άκρη των κλαδιών.
3.Το πρώτο κλαδί πρέπει να ξεκινάει σχεδόν στο 1/3 του ύψους του δέντρου.
4. Τα υπόλοιπα κλαδιά πρέπει να τοποθετούνται στο 1/3 της υπολειπόμενης απόστασης ως την κορυφή του δέντρου.
5. Τα κλαδιά πρέπει να βρίσκονται στο εξωτερικό των καμπυλών.
6. Η διάμετρος του κλαδιού πρέπει να είναι σε αναλογία με τον κορμό. Τα κλαδιά που είναι παχύτερα από το 1/3 της διαμέτρου του κορμού θεωρούνται πολύ παχιά.
7. Το πρώτο κλαδί πρέπει να βρίσκεται στη μία πλευρά του δέντρου, το δεύτερο στην αντίθετη, το τρίτο προς τα πίσω.
8. Τα κλαδιά πρέπει οπτικά να εναλλάσσονται και να μην είναι παράλληλα.
9. Τα κλαδιά πρέπει να μικραίνουν σε μέγεθος και σε διάσταση όσο προχωρούμε προς την κορυφή του δέντρου.
10. Πρέπει να υπάρχει ένα μικρό κενό ανάμεσα στα κλαδιά.
11. Το πρώτο και το δεύτερο κλαδί (αριστερό - δεξιό) πρέπει να τοποθετούνται μπροστά από την μέση γραμμή για να εντυπωσιάσουν τον θεατή.
12. Το πρώτο, το δεύτερο και το τρίτο κλαδί κατά προσέγγιση πρέπει να έχουν απόσταση περίπου 120 μοιρών, με το πίσω κλαδί να μην είναι ακριβώς πίσω από το δέντρο.
13. Πρέπει να υπάρχει μόνο ένα κλαδί σε κάθε θέση κορμού, να μην υπάρχουν σπειροειδή κλαδιά, ούτε κλαδιά που να είναι ακριβώς απέναντι το ένα στο άλλο.
14. Τα κλαδιά πρέπει να δημιουργούν ένα περίγραμμα που σχηματίζει ένα σκαληνό τρίγωνο, με την κορυφή να αντιπροσωπεύει το Θεό, την μέση γωνία τον άνθρωπο και την χαμηλότερη γωνία την γη.
15. Τα δευτερεύοντα κλαδιά πρέπει να εναλλάσσονται αριστερά και δεξιά και να ακολουθούν τους κανόνες της τοποθέτησης των κεντρικών κλαδιών, αν και δεν πρέπει να υπάρχουν κλαδιά που να ξεφεύγουν προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Το σχήμα αυτό δημιουργεί το τελικό σχέδιο του φυλλώματος.
16. Για να δημιουργήσετε την αίσθηση του παλαιού δένδρου, συρματώστε τα κλαδιά προς τα κάτω. Τα νέα δέντρα έχουν κλαδιά που έχουν κατεύθυνση προς τα πάνω. Τα κλαδιά κοντά στην κορυφή μπορεί να είναι οριζόντια ή να έχουν ανοδική πορεία, αφού αυτό είναι το πιο νέο κομμάτι του δένδρου.
17. Τα κλαδιά για δέντρα που γέρνουν προς τα κάτω (Kengai, Han-kengai), γενικώς ακολουθούν τους κανόνες των δένδρων που έχουν ανοδική πορεία, εκτός αν ο κορμός έχει κατεύθυνση προς τα κάτω.
18. Στα δίδυμα δέντρα, δεν πρέπει να υπάρχουν κλαδιά ανάμεσα στα δέντρα που να διασταυρώνονται ανάμεσα στους κορμούς. Τα εξωτερικά κλαδιά και των δύο δέντρων δημιουργούν ένα τριγωνικό φύλλωμα.
19. Ένα jin δεν πρέπει να κρύβεται μέσα στο φύλλωμα.
Δοχεία
1. Το δέντρο πρέπει να τοποθετείται πίσω από τη μέση γραμμή του δοχείου, στα αριστερά ή δεξιά του κέντρου.
2. Το βάθος του δοχείου πρέπει να είναι όσο η διάμετρος του κορμού, με εξαίρεση την περίπτωση δέντρων που θέλουν περισσότερο βάθος για σωστή ανάπτυξη (π.χ σφένδαμος κ.α).
3. Τα χρωματιστά υαλομένα δοχεία πρέπει να χρησιμοποιούνται για δέντρα που ανθίζουν και παράγουν καρπούς, και τα χρώματα των δοχείων πρέπει να είναι συμπληρωματικά των ανθέων των δέντρων.
4. Το πλάτος του δοχείου εαν πρόκειται για οβάλ ή τετράγωνο πρέπει να είναι τα 2/3 του ύψους του δέντρου, ενώ για στρογγυλό το 1/3 του ύψους.
5. Το στυλ του δοχείου πρέπει να ταιριάζει με το δέντρο. Τα δέντρα με ανάπτυξη προς τα πάνω, αλλά χωρίς μεγάλη κίνηση πρέπει να τοποθετούνται σε τετράγωνα ποτ, ενώ τα δέντρα που έχουν μεγάλη κίνηση στον κορμό πρέπει να είναι σε οβάλ και κυκλικά δοχεία.
Γενικά χαρακτηριστικά
1. Το έδαφος πρέπει να είναι ομοιόμορφο και ενιαίο, όχι καλυπτόμενο από κάποιο άλλο είδος χώματος. Πρόκειται για ένα νέο κανόνα, στον οποίο δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία.
2. Λιπαίνετε συχνά τα φυτά. Πρόκειται επίσης για νέο κανόνα, για τον οποίο δεν υπάρχει γενική αποδοχή.
3. Πρέπει να ποτίζετε το μπονσάι και όχι να το βυθίζετε στο νερό, γιατί έτσι θα αποφύγετε τη δημιουργία αλάτων.
4. Αυξήστε την υγρασία χρησιμοποιώντας ένα δίσκο με χαλίκια και νερό ή διατηρώντας την περιοχή κάτω από τον πάγκο που βρίσκονται τα μπονσάι, υγρή, και όχι με ψέκασμα. Το ψέκασμα αυξάνει τη συσσώρευση αλάτων στα φύλλα και ουσιαστικά δε συνεισφέρει στην αύξηση της υγρασίας.
5. Απομακρύνετε τα μικρά σωματίδια χώματος από κάθε μείγμα χώματος, χρησιμοποιώντας μόνο χονδρούς κόκκους.
6. Ποτίστε τα φυτά μόνο όταν το χρειάζονται και όχι με βάση κάποιο καθορισμένο πρόγραμμα που έχετε θέσει.
7. Κρατήστε τα φυτά εύκρατου κλίματος σε εξωτερικό χώρο. Μόνο τα τροπικά και υποτροπικά φυτά κυρίως πρέπει να μένουν σε εσωτερικό χώρο. Ωστόσο, ακόμη και τα τελευταία πρέπει να εισέρχονται σε μία περίοδο ψυχρού λήθαργου (χειμέριας νάρκης) αν πρόκειται να διατηρηθούν σε εσωτερικό χώρο.
Michael Angelo
